LA VALISE OU LE CERCUEIL
Eru ziteddu. À a piccula scola. Una mani matina, un cumpagnu meiu, unu di quiddi chì sempri ci curriami appressu, chì pusavami fiancu à fiancu nantu à a listessa panca, avia lacatu d’affaccassi. S’era ammalatu. L’aghju saputa beddu dopu. S’era ammalatu da a paura è avia rucitu a nuttata sana. Ci hè chì, nantu à u prima fogliu di un so quaternu di scola, u stitutori nosciu l’avia scrittu : “La valise ou le cercueil”, com’è intitulatu di u disegnu raprisintendu una bara tamanta, nera, urnata cù una croci bianca fina fina. Fù tandu u me prima cunfrontu cù u naziunalisimu.
L’amicacciu meiu t’avia una casata francesa, bench’eddu fussi statu Corsu quant’è quiddu stitutori. Fin’ad oghji, di ‘ssa passata, ùn aghju parlatu mai. Ma mi dumandu sempri com’hè chì eiu, cù a meia a casata, frustera, cecca pà dilla chjara, ùn avissi, altr’è tantu à quidd’altri, patutu eiu disprezzu cumpagnu ? Forsa sarà chì l’odiu di u stitutori andava mai cà in un sensu è basta, voltu i “Francesi” o supposti essa cusì. Fà chì, u fattu ch’e parlessi corsu, malagradu a casata mi facia veda da corsu ?
Ingrandatu, in culleghju, ci funi quiddi scrizzioni chì à manu à manu, senza ch’e no ci fessimi tantu casu, no altri sgarnuzzoti, s’ani rosu quatreri, muri è scrittoghji di Corsica : IFF, Lucchesi Fora, Sardi Fora, Arabi Fora…
Dopu, ci fù ancu quiddu amicu di liceu, chì svitò l’isula senz’altru, cù i soi, colpa à u babbu, medicu è Francesu. In troncu di mezanotti, a porta di a so casa di u Scudu a l’aviani torra in pisticciuli. Tandu, part’è più di i ghjuvanotti di i me tempi erami naziunalisti, senza mancu rifletta troppu à u significatu veru di a parola. Par forza chì erami Corsi, erami naziunalisti, puntu è basta. O faciami i naziunalisti da essa o credaci Corsi veri.Si stà u fattu chì ùn c’era nimu pà primurassi à veru di i guai di i ghjugniticci. Si n’hè andatu l’amicu, è po ùn ci sò più pensu. D’altrondi, u “Francesu”, ùn era numicu dichjaratu ? U Fronti di tandu a dicia è ci cridiami no :
“Mais sachez bien, Français, que, quelle que soit votre démarche vous êtes surveillés dans vos attitudes, vos paroles, vos déplacements, contrôlés dans vos investissements. Vous êtes indésirables en terre de Corse et donc vulnérables dans votre personne et vos biens”, tract di u FLNC.
Hè cusì chì via via, a parola “Français” s’avia da purtà appressu u sensu sprizzativu ch’edda t’hà oghji in bocca à i ghjovani di Corsica part’è più. Tutti tandu, ci rinchinavami davanti à a raghjoni naziunalista.
Eppo ci fù l’assassiniu di Rubertu Sozzi in 1993. È a sintenza di u FLNC spanticata à i ghjurnati internaziunali di Corti :
“…placés en position de légitime défense nous avons procédé à trois reprises à l’élimination d’individus dont l’intention ferme et arrêtée était de porter atteinte à l’intégrité physique de plusieurs de nos militants”.
È tutti quiddi prisenti da sottu à u tindonu curtinesu à sciaccamanà à i paroli miciaghji di i clandistini. È i capi di a Cuncolta Naziunalista di tandu, sicritariu ginirali in testa, à ghjustificà ciò chì ghjustificà ùn si pò.
Cù a morti di Sozzi s’avviò u stolu di i bari fasciati di testa mora. Scopi, Spiranzi, Avvena, più. Era ghjuntu u regnu di i ghjacarecci.
Da tandu, in mè, spinti si sò l’illusioni ch’edd’avia fattu nascia u naziunalisimu. O piuttostu, sturdulitu è bè da ciò chì i ghjurnalisti chjamavani “a guerra fraticidia”, aghju cumenciu à apra l’ochji. N’aghju trattu uni pochi di lizziò chì m’ani da accumpagnà vitanda oramai :
Da u naziunalisimu corsu in lotta à prò di l’emancipazioni di u populu, pò nascia ammostri assititi di puteri parsunali è puri da strappallu, pronti à tumbà u cumpagnu,l’amicu, u frateddu.
In a lighjittima brama di un populu in cerca di dignità, pò pruspirà l’odiu di u frusteri, è arradicassi u razzisimu. U paganacciu di tutti quanti i nosci guai si pò dà ch’eddu fussi Francesu, Arabu… o ancu puri Corsu.
Quantu pari faciuli di cascà in quissa a trappula, moltu più quandu chì tutti semu immersi in una causa chì ci esalta, un‘esaltazioni in attu à trasaltacci, chì ùn ci saria mai cà una lotta di libarazioni naziunali capaci à falla spuntà, fendu chì s’arritruvessi è à li volti ancu si canciddessi l’angoscia di a cuscenza parsunali. Eccu ch’eddi succedini uni pochi di fatti quenti pochi è micca, chì di regula a murali ci imponi di cundannalli :Dui Arabi assassinati in Aiacciu, militanti ammazzati à tradimentu, u prifettu francesu sacrificatu da scugnurà u mali è assolva u naziunalisimu corsu… ma di pettu à a lotta pà l’indipindenza di u populu, altru cà buchjuli di pomi ùn poni essa quiddi fatti.
Comu accunsenta tandu à l’inghjustizii puri da tuccà a ghjustizia ? Comu ammetta chì u scopu ricercu ghjustifichessi qualivoglia fussini i mezi da ghjugnaci ?
Ci hè chì a viulenza, chì a dura in eternu, distillà un acidu forti chì currodi i menti, fendu ch’eddu calessi u liveddu di muralità di a sucità : pronti semu tandu ad ammetta u peghju.
È una volta chì u paesi, o un beddu stolu di a so ghjuventù hà abbracciatu a cruciata, u mitu cundiziona a manera di parcipì a rialità, a viulenza veni idealizata. Pronti semu à divintà vituparati.
Ogni populu pussedi uni pochi di miti, chì à spessu riguardani a nascita di l’etnia, di a nazioni o di u muvimentu. ‘Ssi miti quì si stani innavvisti da sottu à a peddi d’ogni sucità, vattendu l’uccasioni prascelta, calchì guerra, straghji o crisi ch’edda fussi, da turrà à piglià forza. È beddu suventi, i miti naziunali cusì scatinati cunducini à l’amnesia cullittiva. Venini attribuiti à l’antenati, à certi stondi passati, à un certu locu, à calchì parsunaghju assignalatu, una grandezza, una nubiltà, una gloria, via qualità chì avè ùn ani avutu mai. Quisti quì i miti, qualessu hè po u populu à ùn pussedali ?
In u Sittanta, u naziunalisimu corsu s’hè pensu frateddu di sorti è di lotta, cù tutti quidd’altri populi chì, pà ‘ss’Asii è ‘ss’Africhi, scuzzulavani a polvara di parechji seculi di culunialisimu aurupeiu. In nomu à quissa sulidarità trà populi alienati, hè nata l’idea chì si pudia, è si duvia fà, un paragonu culturali, puliticu, storicu cù quiddi paesi (pensu anzi tuttu à l’Algiria è à u cumbattimentu di u FLN : i “Fils de la Toussaint” ani fattu da mudellu veru pà u naziunalisimu corsu nascitoghju). Da tandu, i naziunalisti si sò arrimbati, da buscassi ghjustificazioni storica è lighjittima, à u racontu di una lotta accanita è rumantica di dui seculi è più di pettu à a culunizazioni è l’uppressioni francesa. Cusì hè nata a fola di u Corsu mossu da un ideali ghjustu è di u Francesu sterpa populi è gattivu sughjettu.
‘Ssu versu d’accustà u passatu di i Corsi, a vi diciarani certi ch’edd’hè prugressu di pettu à a storia riduttrici ch’edda s’intesta à insignacci a scola è chì ci imponi l’idea di un paesi, a Francia, unitu da sempri, pà u sempri (dichjarà l’unità di u populu francesu com’è razza di monòlitu chì divida ùn si pò saria propiu unu di quiddi miti naziunalisti ch’e diciu innanzi : è l’altri populi torri francesi par forza di cunquista è assimilazioni è i classi suciali, dundi hè ch’è no i mittimu ?). Dimmula subita : l’esistenza da i tempi i più antichi di a Corsica francesa, hè tuntia è bucia fundata. Iè, ma da truncà i reni à una bucia, ùn sò prontu à ingolani un’antra. Puri s’è a storia com’eddi a contani i naziunalisti faci vena à gallu di cuscenza pezzi sminticati di a mimoria noscia, sò quissi quì accurtatoghji chì eiu mancu stampa li vogliu piglià. Chì beddu à spessu, ci figuremu da vittimi è basta, denduci cusì, in u passatu scrittu, riscrittu è torru à essa scrittu, ghjustificazioni di a noscia andatura ughjerna. Unu di quiddi accurtatoghji ch’e possu mintuvà, saria u culunialisimu francesu. Saremu stati vittimi à l’usu algirianu ? Si saria pussutu apparagunà a Corsica cù l’Induscina ? Mancu stampa. Ch’edda fussi chjara una volta par bè : ùn vogliu nigà nè l’uppressioni nè a culunizazioni di i guverni francesi in Corsica, rè, impiratori è prisidenti ch’eddi fussini. Pà i tempi più vicini à no, vi rimandu à l’analisi sviluppata cù tamanta finezza in u capitulu “le grand dérangement culturel” di Main basse sur une île (Front Régionaliste Corse, ed. Jérome Martineau, 1971), chì puri ‘sendu scorsi l’anni, ferma sempri d’attualità ed hè un piccatu pà no. Mi pari inveci chì difinizioni di u culunialisimu si ni pudissi prupona una à ogni casu, senza cuntà cù u neoculunialisimu…
Ma quantu sò stati po i Corsi ad avè avutu un postu assignalatu in i stituzioni di u Statu francesu, in a custituzioni è a difesa di l’imperu culuniali, via, ad avè trovu u so torra contu in quiddu culunialisimu, in l’assimilazioni à a gran Nazioni ? Ben parechji.
Vi vogliu dà un asempiu da fammi capì bè è megliu. In u Taravu, vaddi pumuntica, quantu sò stati i paesi (è i famigli) crisciuti nantu à i soldi ghjunti da i culunii ? Andeti à veda quiddi casi è casoni di petra zuccata, ma in Campu, ma in Santa Maria è Sichè, ma in Furciolu, ma in Zicavu, in Ciamanacci… quiddi casi, part’è più l’ani alzati quandu nascìa u XXu seculu, vali à dì à l’apughjeu di a frebba culunialista francesa. Corsi tandu, pà tutti ‘ssi culunii vi n’era. Da essa ni cunvintu, basta à abbadà l’amicali criati da adunì tutti quanti i spaisati. Basta à veda dinò u successu “mundiali” di l’impresa Mattei di tandu, basta à ascultà i lodi fatti da certi amministradori culuniali :
“Les Corses, moi je les aime, et je les estime. Si nous pouvons garder les colonies, c’est grâce à eux. Ils vont partout. Les uns et les autres peuvent tenir tous les emplois, depuis celui de gendarme ou de douanier jusqu’à celui de gouverneur général, ils représentent vraiment la province française de peuplement aux colonies, dans toutes les colonies” (in Atlas ethnohistorique de la Corse, collectif sous la direction de G. Ravis-Giordani, ed. CTHS, 2004).
Amichi di i mei, naziunalisti, accertani chì da scunvincia megliu i Corsi, ùn ci hè po tamantu dannu à cuntà storii semplici sopr’à a noscia l’identità ; forsa ci vurrà à dì chì u mari hè seccu è a luna di brocciu da sparghja megliu l’idea di l’indipindenza è di a Nazioni ! Hè vera ch’eddi sò sempri di di più stupenti ‘ssi storii semplici, cunvincenti, efficaci, cà quiddi cumplessi. Iè ma si stà u fattu chì a Storia, moltu più quidda di un populu, hè cumplessa sempri sempri. Sò scunvintu inveci, chì ciò ch’edda abbisogna a Corsica à l’entri di ‘ssu XXIu seculu ùn hè mancu stampa calchì falsa simplicità, fussi edda puri efficaci, cunvincenti chì basta. Innò, à a Corsica d’oghji, li ci voli un discorsu veru, storicu è puliticu, strutturi veri abbraccendu a cumplessità di a noscia esistenza palisendu à u veru fondu i cundizioni culturali è ecunomichi di i Corsi. È ‘ssa cumplessità, ci tuccarà à viva cun edda, o vulella o ùn vulella, chì u mondu, in dui o trè idei fatt’è lestri, cù i soliti lochi cumuni, ùn si voli lacà riassuma. Da mè, saria a via da sceglia è basta, megliu cà ùn sò chì fola pulitica simpliciotta, nata da qualsiasi mitu naziunalistu.
È po, pocu impremi ciò chì sarani i ghjorni à vena è u versu custituziunali ch’eddu pigliarà u statutu di a Corsica (autunumia, indipindenza o cintralisimu rinfurzatu), mai avaremu bè s’è no ricusemu di tena à menti u pinsamentu assinnatu più cà più di Vaclav Havel in 1989, quand’eddu escì di prighjò da turrà u prima prisindenti di a Ceccusluvacchia libara è dimucratica : “I nosci miti, ora saria ch’e no i ci lachessimi in disparti, è ch’è no campessimi in u veru”.